بیت کوین و ارزهای دیجیتال در ایران قانونی است؟

بیت کوین و ارزهای دیجیتال در ایران قانونی است؟ هم بله هم نه. در حقیقت پاسخ این سوال بستگی به این دارد که در پی انجام چه کاری باشید؟

سرمایه‌گذاری، خریدوفروش و نگهداری بیت کوین و ارزهای دیجیتال در ایران برای افراد از دید قانونی هیچ منعی ندارد.

اما اگر نیت فعالیت گسترده تکنونی یا افتتاح یک کسب‌وکار مرتبط با ارزهای دیجیتال را داشته باشید، پاسخ می‌تواند کمی مفرق باشد.

به‌علت نوپابودن این فضا آشکار ‌است که رویکرد دولت‌های سراسر دنیا در مورد بیت کوین و دیگر ارزهای دیجیتال شفاف و قطعی نیست.

با این حال، در ادامه با استفاده از گزارشات داخلی و صحبت‌های مسئولان اجرایی کشور طی چند سال اخیر، رویکرد کلی نهادهای متفاوت اجرایی و قانون‌گذار را درباره فضای ارزهای دیجیتال بررسی خواهیم کرد.

در صورت ایجاد تغییرات گسترده درباره مقررات این حوزه، این مقاله به‌روز خواهد شد.

آخرین به‌روزرسانی: دی ۱۴۰۱

به‌روزترین اخبار قانون‌گذاری ارزهای دیجیتال و استخراج در ایران را از اینجا دنبال کنید.

آیا بیت کوین و ارزهای دیجیتال در ایران قانونی است؟

بیت کوین و ارزهای دیجیتال غیرمتمرکز در ایران هنوز به‌رسمیت شناخته نشده‌اند؛ اما سرمایه‌گذاری، نگهداری یا استفاده از آن‌ها در کشور جرم نیست.

طبق ماده ۲ قانون مجازات عمومی، «هر فعل یا ترک فعل که مطابق قانون قابل مجازات یا نیازمند اقدامات تأمینی یا تربیتی باشد جرم محسوب است و هیچ امری را نمی‌توان‌ جرم دانست مگر آنکه به موجب قانون برای آن مجازات یا اقدامات تأمینی یا تربیتی مشخص شده باشد.»

در نتیجه، به‌علت نبودِ مجازات برای خریدوفروش ارزهای دیجیتال یا نگهداری بیت کوین در زمان نگارش این مطلب، نمی‌توان این اعمال را جرم دانست.

جرم‌نبودن استفاده از ارزهای دیجیتال تنها در صورتی است که ابزار جرم دیگری نباشند یا قانون بالادستی را نقض نکند. برای نمونه، ازآنجاکه پول‌شویی جرم است، اگر با ارزهای دیجیتال پول‌شویی یا هر فعالیت مجرمانه دیگر انجام شود، مشمول مجازات خواهد بود.

نهادهایی مثل نیروی انتظامی هم در قبال کلاهبرداری‌های حوزه فناوری وظیفه و اختیار دارند. در نتیجه، جدای بحث چیستیِ ارزهای دیجیتال، به‌عنوان فناوری، قانون می‌تواند پیگیری‌های لازم را تا جایی که ممکن باشد انجام دهد.

در صورت رخ‌دادن هرگونه کلاهبرداری، فریب یا هک در فضای ارزهای دیجیتال، فرد می‌تواند شکایت رسمی عرضه دهد و قانون به آن رسیدگی خواهد کرد.

درباره کسب‌وکارها باید گفت که صرافی‌های ارز دیجیتال در زمان نگارش این مقاله در کشور فعالیت دارند؛ اما هم اکنون هیچ‌گونه مجوز رسمی برای تأسیس صرافی یا سایت خرید و فروش ارزهای دیجیتال از سوی بانک مرکزی صادر نمی‌گردد.

در حقیقت، تمامی سایت‌ها و مراکز کنونی مرتبط با ارزهای دیجیتال تقریباً به‌صورت غیررسمی فعالیت می‌کنند. بانک مرکزی در زمستان ۹۶ این خصوص اطلاعیه‌ای منتشر کرد.

به‌روش کلی خریدوفروش و نگهداری ارزهای دیجیتال برای مردم جرم نیست؛ اما در مقیاس وسیع و حوزه پرداخت‌های کلان کشور، فعلاً مجوز خاصی صادر نشده است و اغلب کسب‌وکارها نگران فضای خاکستری موجود هستند.

وضعیت قانونی استخراج بیت کوین و ارزهای دیجیتال در ایران

استخراج بیت کوین یا هر ارز دیجیتال دیگری در ایران قانونی است؛ اما باید برای انجام آن از وزارت صنعت، معدن و تجارت مجوز دریافت شود. استخراج ارزهای دیجیتال بدون مجوز از وزارت صمت، غیرمجاز و ممنوع اعلام شده است. ضمناً، باید از وزارت نیرو برق مخصوص ماینینگ با تعرفه مشخص دریافت کرد.

استخراج به‌‌صرفه‌ بیت کوین توسط دستگاه‌های استخراجی تحت عنوان ای‌سیک (ASIC) انجام می‌گردد. این دستگاه‌ها وارداتی هستند.

تا پیش از تیر ماه ۹۸، اداره گمرک ایران واردات دستگاه‌های استخراج را ممنوع کرده بود و این دستگاه‌ها عمدتاً به‌صورت قاچاق وارد کشور می‌شدند. همین سبب شده بود که قانون حق ضبط و توقیف این دستگاه‌ها را داشته باشد.

اکنون امکان واردکردن دستگاه‌های استخراج به ایران وجود دارد؛ اما طبق گفته معاون گمرک، برای ترخیص دستگاه‌های استخراج هم اخذ مجوز از وزارت صنعت ضروری است.

در مورد آن دسته از دستگاه‌های استخراجی که قبلاً برچسب «قاچاق» خورده‌ یا توقیف شده‌اند، طبق اعلام انجمن بلاک چین ایران، افراد می‌توانند با خوداظهاری و پرداخت عوارض و جریمه دستگاه‌ها، در مقابل آزادسازی آنها اقدام کنند.

علی بابک‌نیا، دبیر کارگروه استخراج رمز ارز انجمن بلاکچین، درباره جزئیات طرح خوداظهاری گفت:

این طرح در قالب ۵ بند تهیه شده که طی آن وزارت صنعت متولی طرح خوداظهاری تجهیزات ماینر مشخص گردیده است. در بند دیگر آن قید شده است که دارندگان جواز تاسیس استخراج رمز ارز از وزارت صمت امکان بهره‌مندی از طرح را خواهند داشت و می‌توانند درخواست خود را توسط سامانه بهین یاب مطرح نمایند. استخراج‌کنندگان بعد از اعلام تعداد و نوع تجهیزات می‌بایست در مقابل پرداخت عوارض و حقوق گمرکی که متعاقبا برای هر دستگاه اعلام می‌گردد. اقدام کنند و بعد از تأیید این مراحل این دستگاه‌ها به عنوان دستگاه‌های دارای مجوز و به صورت قانونی در فارم‌ها و سیستم استخراج رمز ارزها مورد استفاده قرار می‌گیرند.

در نتیجه، استخراج ارزهای دیجیتال در ایران یک صنعت بوده و قانونی است؛ اما باید مجوزهای لازم را از وزارت صنعت و وزارت نیرو دریافت کرد؛ در غیر این صورت، سازمان‌های برق می‌توانند جلوی استفاده از برق را برای این فعالیت بگیرد و ضمناً نیروی انتظامی حق ضبط دستگاه‌های استخراج را دارد.

سوالات شایع