آیا خرید و فروش تتر جرم است؟

نگهداری و خرید و فروش تتر توسط افراد در ایران جز در موارد خاص مثل استفاده از آن در فعالیت‌های غیرقانونی، جرم نیست و مشمول مجازات نخواهد شد.

باتوجه به افزایش حساسیت دولت در سال‌های اخیر در مقابل بازار ارز، دلار آمریکا و اعمال محدودیت‌های مختلف برای خرید‌ و فروش آن، تعدادی از کاربران شاید این نگرانی را داشته باشند که آیا انجام معاملات با استیبل کوین‌های دلاری به‌ویژه تتر (USDT) شاید جرم در نظر گرفته شود یا خیر؟ این پرسش جنبه‌های مختلفی هم دارد که در ادامه آن‌ها را مورد بررسی قرار داده‌ایم.

آیا خرید و فروش تتر در ایران قانونی است؟

بهتر است پیش از پاسخ به این سؤال که «آیا خرید و فروش تتر جرم است؟»، نگاهی به وضعیت مقررات ارزهای دیجیتال در ایران بیندازیم. به‌روش کلی، رویکرد نهادهای قانون‌گذار در کشور ما در مقابل بیت کوین و دیگر ارزهای دیجیتال، مثل بیشتر کشورهای جهان شفاف نیست.

مقامات ارشد دولت و مجلس در مقابل این که آیا معامله ارزهای دیجیتال در کشورهای به رسمیت شناخته می‌گردد.یا خیر، اظهارنظرهای مفرقی دارند. به عنوان نمونه، علی صالح‌آبادی، رئیس پیشین بانک مرکزی ایران، در مرداد ۱۴۰۱ در یک گفت‌وگوی تلویزیونی گفته بود «مبادله و سرمایه‌گذاری در ارزهای دیجیتال از سوی بانک مرکزی پذیرفته‌شده نیست و به رسمیت شناخته نمی‌گردد..

نهادهای نظارتی کماکان و بعد از گذشت سال‌ها از فعالیت صرافی‌های داخلی ارز دیجیتال، کماکان از اعطای تعدادی مجوزهای رسمی به این کسب‌وکارها خودداری می‌کنند، اما تا این ساعت جلوی فعالیت آنها را به‌روش کامل نگرفته‌اند.

در مقابل، تعدادی نهادهای حاکمیتی به‌روش مرتب با بسترهای معاملاتی داخلی در ارتباط هستند، از آنها مالیات دریافت می‌کنند و مجلس هم اخیراً طرحی برای اخذ مالیات بر عایدی سرمایه داده است که در بر گیرنده معاملات رمزارز هم می‌گردد.

با این همه، با استناد به ماده ۲ قانون مجازات عمومی و به‌علت نبود قانون مشخص برای خرید و فروش بیت کوین و دیگر ارزهای دیجیتال همچون تتر، نمی‌توان معامله این دارایی‌ها را جرم دانست. طبق این بند: «هر فعل یا ترک فعل که مطابق قانون قابل مجازات یا نیازمند اقدامات تأمینی یا تربیتی باشد، جرم محسوب است و هیچ امری را نمی‌توان جرم دانست مگر آنکه به‌موجب قانون برای آن مجازات یا اقدامات تأمینی یا تربیتی مشخص شده باشد».

البته، در نظر داشته باشید که خرید و‌ فروش تتر و دیگر ارزهای دیجیتال در ایران تا زمانی قانونی است که ابزاری برای انجام جرم دیگر نباشد یا قوانین بالادستی را نقض نکند. به عنوان نمونه، پول‌شویی با تتر یا انجام دیگر فعالیت‌های مجرمانه، مشمول قانون مجازات خواهد بود.

ممنوعیت معامله ارزهای دیجیتال توسط بانک‌ها و مؤسسات مالی

بانک مرکزی ایران اردیبهشت سال ۱۳۹۷ اعلام کرد که باتوجه به جلسه شورای عالی مبارزه با پول‌شویی در تاریخ ۹ دی ماه ۱۳۹۶، به‌کارگیری بیت کوین و سایر ارزهای مجازی در تمام مراکز پولی و مالی کشور ممنوع است.

البته این حکم به معنای ممنوعیت کامل خرید و فروش یا نگهداری از ارزهای دیجیتال در کشور و برای اشخاص حقیقی نبود. ممنوعیت معامله با دارایی‌های دیجیتال پیش از این هم برای بانک‌ها، مؤسسات مالی و صرافی‌های دارای مجوز بانک مرکزی وجود داشت. تنها با انتشار این حکم، این نهادهای مالی به‌شکل رسمی از خرید و فروش بیت کوین و دیگر ارزهای دیجیتال منع شدند.

بانک مرکزی ضمناً خود هیچ مجوز رسمی‌ای برای تأسیس صرافی آنلاین یا سایت خرید و فروش ارزهای دیجیتال صادر نمی‌کند و این شرکت‌ها کماکان به‌صورت تقریباً غیررسمی به فعالیت‌شان ادامه می‌دهند.

البته مرکز پیشرفت تجارت الکترونیکی اخیراً اعطای اینماد به صرافی‌های داخلی ارز دیجیتال را تأیید و مکانیسمهای راجع به اخذ اینماد توسط این کسب‌وکارها را منتشر کرده است. عباس آشتیانی، مدیرعامل انجمن بلاکچین ایران اما، می‌گوید این اینماد قابل درج در سایت نیست و ضمناً به معنی به‌رسمیت‌شناخته‌شدن انجام معاملات ارزهای دیجیتال از سوی دولت نیست. 

در نتیجه، تا اینجا و در پاسخ به این سؤال که آیا خرید و فروش تتر جرم است، باید گفت نگهداری و خرید و فروش تتر توسط افراد یا توسط صرافی‌های ارز دیجیتال در ایران جز در موارد خاصی که در گذشته بدان اشاره کردیم، جرم نیست و طبیعتاً مشمول مجازات نخواهد شد.

احتمال دریافت مالیات از معاملات تتر در ایران

نمایندگان مجلس شورای اسلامی در ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۲ طرحی را به تصویب رساندند که مطابق آن انتقال ارزهای دیجیتال مشمول دریافت مالیات بر عایدی سرمایه خواهد شد. قرار است تا آئین‌نامه اجرایی این مصوبه طی ۶ ماه از زمان تصویب آن در مجلس، تهیه شود و به تصویب هیئت وچونن برسد. 

زمانیکه چگونگی تأثیر این قانون بر خرید و فروش ارزهای دیجیتال برای کاربران ایرانی وابسته به مفاد آن خواهد بود،‌ به عقیده تعدادی متخصصان، می‌تواند اقدامی دیگر در مسیر به‌رسمت‌شناختن ارزهای دیجیتال در ایران باشد.

محمدرضا پورابراهیمی، رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس در پاسخ به منقدان این طرح بیان داشت:

اخذ مالیات در قالب طرح فوق، در بر گیرنده ۹۹درصد مردم نخواهد شد و به‌واقع نکته این طرح سودگران هستند.

روی هم‌رفته، با توجه به کمبود اطلاعات، فعلاً نمی‌توان درباره قوانین راجع به اخذ مالیات از معاملات تتر در ایران نظر مشخصی داد.

تحریم کاربران ایرانی و ریسک معامله با تتر

دولت ایالات متحده در نوامبر ۲۰۱۸ (آبان ۱۳۹۷) رسماً دور جدیدی از تحریم‌ها علیه ایران را اعمال کرد که حدود سه سال قبل در جریان توافق هسته‌ای با قدرت‌های جهانی به حالت تعلیق درآمده بودند. دفتر کنترل سرمایه‌های خارجی ایالات متحده، یا همان اُفک (OFAC)، در وب‌سایت خود نوشته که استفاده از ارزهای دیجیتال برای انجام معاملات مالی با اشخاص یا نهادهای تحریم‌شده غیرمجاز است. 

نهادهای آمریکایی که تحریم‌های ایران را نقض کنند شاید برای هر تخلف خود تا یک میلیون دلار جریمه شوند و افراد مشغول هم می‌توانند با مجازات حبس تا ۲۰ سال روبه‌رو شوند. خزانه‌داری ایالات متحده در اکتبر (مهر) گذشته، صرافی مستقر در سیاتل، یعنی بیت‌ترکس (Bittrex) را به‌علت نقض تحریم‌های ایران و دیگر کشورها توسط پردازش تراکنش‌های ارز دیجیتال، ۲۴میلیون دلار جریمه کرد.

گزارش رویترز در آبان گذشته هم فاش کرد که صرافی بایننس با اینکه تحریم‌های ایالات متحده برای قطع ارتباط ایران با سیستم مالی جهانی، از سال ۲۰۱۸ تا این ساعت حدود ۸میلیارد دلار تراکنش مرتبط با ایران را پردازش کرده است. وزارت دادگستری ایالات متحده در حال تحقیق در مورد نقض احتمالی قوانین پول‌شویی توسط بایننس است که این صرافی را در معرض خطر پیگیری قضایی به خاطر نقض ممنوعیت‌های ایالات متحده برای تجارت با کشورهای تحریم‌شده قرار می‌دهد.

بر خلاف خیال اغلب کاربران، استیبل کوین تتر گرچه از فناوری بلاک چین مثل بیت کوین، اتریوم یا دیگر ارزهای دیجیتال استفاده می‌کند، اما یک دارایی رمزنگاری‌شده غیرمتمرکز نیست و پیشرفت‌دهندگان آن در صورت لزوم قادر هستند دارایی‌های یک آدرس را مسدود کنند. طبق گزارش‌ها، تتر تا این ساعت روی هم‌رفته ۸۸۵ آدرس را با ۴۶۱میلیون دلار موجودی مسدود کرده است.

مطابق با بخش شرایط و مقررات استفاده از خدمات تتر، نام ایران در کنار کوبا، کره شمالی، سنگاپور، سوریه، ونزوئلا و کریمه در لیست حوزه‌های قضایی ممنوعه‌‌ای قرار دارد که نمی‌توانند با وب‌سایت رسمی خودِ تتر (چیزی درباره سایر بسترها گفته نشده است) برای واریز و برداشت دارایی در ارتباط باشند. در کنار این، این شرکت صریحاً به همکاری با نهادهای قانونی برای افشای هویت مشتریان و اطلاعات راجع به فعالیت‌های آن‌ها و ضمناً درخواست مسدودکردن آدرس‌های تتر آن درصورت مناسب‌بودن جریان قانونی اشاره می‌کند.

با این همه، باید گفت که تتر تا به امروز تلاشی برای مسدودکردن آدرس‌های راجع به یک کشور خاص نکرده است و تمام مواردی که پیشرفت‌دهندگان این استیبل کوین مسدود کرده‌اند متهم به مشارکت در جرایم مالی و سایبری بوده‌اند.

متخصصان معتقدند حداقل تا به این لحظه دور از انتظار گویا که عرضه‌کنندگان تتر بخواهند دارایی سرمایه‌گذاران خرد چند کشور خاص مثل ایران را مسدود کنند؛ چراکه این کار از ابعاد امنیتی و اقتصادی می‌تواند فاجعه‌ به بار بیاورد و ضمناً از دید فنی اینکه دقیقاً فقط آدرس‌های ایرانی‌ها مسدود شود و شهجریانان کشورهای دیگر را تحت‌تأثیر قرار ندهد، بسیار مشکل گویا.

ضمناً بخوانید: نگرانی درباره مسدودشدن تتر برای ایرانی‌ها؛ خطر تا چه حد جدی است؟

معامله با تتر در صرافی‌های خارجی جرم است؟

درست مثل آنچه تا این ساعت گفتیم ایران قانون مشخصی درباره معامله با تتر در صرافی‌های خارجی ارز دیجیتال ندارد. شاید اجباری‌شدن فرآیند احراز هویت یا شناخت مشتری (KYC) بزرگترین چالش کاربران ایرانی برای استفاده از خدمات تعدادی بسترهای بین‌المللی مثل بایننس باشد.

اگر چه هنوز تعدادی صرافی ارز دیجیتال وجود دارند که استفاده از آن‌ها بدون احراز هویت میسراست، اما به‌علت افزایش فشار نهادهای نظارتی در سراسر دنیا برای مبارزه با پول‌شویی، بیشتر صرافی‌های معتبر ارز دیجیتال کاربران را به احراز هویت ملزم می‌کنند.

البته امکان معامله با تتر بدون نیاز به احراز هویت در صرافی‌های غیرمتمرکز فراهم است که بیشتر اوقات به‌علت فرق‌های ساختاری با صرافی‌های متمرکز، محدودیت‌های خاص خود را دارند.

جمع‌بندی

روی هم‌رفته، شاید درمورد معامله تتر در تمام بخش‌ها، قانون مشخصی در ایران وجود نداشته باشد، اما در پاسخ به این پرسش که آیا خرید و فروش تتر جرم است، باید گفت این فعالیت به‌خودی‌خود جرم تلقی نمی‌گردد. هم اکنون تنها در یک صورت شاید خرید و فروش تتر جرم باشد و آن استفاده از این ارز دیجیتال برای انجام یک فعالیت مجرمانه است.